Herdenking Kamp Natzweiler, september 2021

In het weekend van 10-12 september gingen Bert en ik voor het eerst mee met de herdenkingsreis van de Vrienden van Natzweiler. Deze vereniging organiseert jaarlijks een herdenkingsreis naar dit kamp in de Vogezen.

Het kamp was van 21 mei 1941 tot 23 november 1944 operationeel. In totaal werden veertigduizend mensen (afkomstig uit Frankrijk, Nederland, Polen, Noorwegen, Duitsland en de Sovjet-Unie) vastgehouden in Natzweiler-Struthof. Onder hen honderden Nederlanders, die als ‘Nacht- und Nebelgevangenen’ werden afgevoerd, zoals Henk Bastiaans en veel van zijn verzetsgenoten die in het 2e OD-proces terechtstonden.

Het werd een heel mooi en indrukwekkend weekend. Op vrijdagavond de fakkelwacht. Daarbij werd de fakkel, het symbool voor het levend houden van de herinnering, ontstoken en overgedragen. Op zaterdagochtend de officiële Nederlandse herinnering. Daarbij mocht ik (Betty) samen met een andere nabestaande, Gerrit Sleeuwenhoek, de krans leggen namen de Nederlandse nabestaanden c.q. de Vrienden van Natzweiler. Een ontroerend moment voor mij, waarin de herinnering aan de ontberingen van mijn vader in dit kamp wel heel dichtbij kwamen …

Kransen werden ook gelegd door vertegenwoordigers van Nederlandse instanties, zoals de Defensie Attaché in Parijs, de President van de Hoge Raad en de Nederlandse Rechter van het Hof voor de Rechten van de Mens, de Nederlandse Permanent Vertegenwoordiger van de Raad van Europa en de vertegenwoordiger van VWS.

Het was voor het eerst dat er bij deze herdenking geen Nederlandse nog levende oud-Natzweilers waren. De laatsten van hen, Ernst Sillem en Skippy de Vaal, zijn overleden in de afgelopen 2 jaar, na de laatste herdenking in 2019 (in 2020 geen herdenking i.v.m. corona). Doordat er grote foto’s van hen waren bevestigd aan het monument, was de herinnering aan hen wel heel levend. Wel waren er 2 Franse oud-gevangenen aanwezig bij de grote internationale herdenking, die toevallig op de zondagochtend plaatsvond en waar wij ook aan meededen.

Hieronder een aantal foto’s van het herdenkingsweekend. Zie ook de website van Kamp Natzweiler voor meer informatie over dit kamp. Dank aan Marjolein en de andere bestuursleden van de Vrienden van Natzweiler voor het organiseren van deze mooie en voor ons zeer waardevolle herdenkingsreis!

Aanpassingen boek

In september hebben we enkele aanvullingen en aanpassingen aangebracht in ons boek “Wel gebogen, niet gebroken”. Dit op basis van verder onderzoek in de periode tussen december 2019 en september 2021. Het gaat vooral om nieuwe informatie die ook op deze website is gepubliceerd. Ook zijn enkele tikfoutjes gecorrigeerd.

Deze aanpassingen worden opgenomen op de pagina ‘het boek’. Ze kunnen ook hieronder worden gedownload.

https://www.welgebogennietgebroken.nl/wp-content/uploads/2021/10/wgng-errata-en-aanvullingen-sept-2021-2.pdf

Herdenkingsreis Natzweiler

Dit jaar september ga ik (samen met mijn vriend Bert) voor het eerst mee met de herdenkingsreis van de Vrienden van Natzweiler naar kamp Struthof-Natzweiler. In december 2009 ben ik er al eens geweest samen met mijn zwager Aad, tijdens mijn reis langs de kampen waar mijn vader Henk Bastiaans gezeten heeft.

Voor geïnteresseerden: na afloop van de herdenkingsreis zal ik er verslag van doen op deze website.

Onderduikadres Henk in Drenthe

Dat Henk Bastiaans in de oorlog ook ondergedoken heeft gezeten bij zijn oom Bart in Fredriksoord/ Wilhelminaoord in Drenthe, dat wisten wij. Wij dachten dat dit op Hoeve Prinses Marianne was, aan de Kon. Wilhelminalaan.

Kort geleden kreeg ik contact met een kleindochter van oom Bart, Riet, en kort daarna ook met haar broer Bert. Wij hadden elkaar 54 jaar geleden ontmoet toen ik met mijn vader Henk en mijn broertje Luuk bij hun logeerde. Waar dat precies was, wist ik niet; het bleek op Hoeve Prinses Marianne geweest te zijn ….

En uit de informatie van Riet en Bert bleek ook, dat oom Bart in de oorlog niet op die hoeve woonde. Hij had een andere hoeve aan de Kon. Wilhelminalaan in Wilhelminaoord gepacht, nr. 61. Daar woonde oom Bart in die tijd samen met zijn vrouw Rika en zijn zoon Kobus. Toen Bart eind 1943 overleed, bleven Rika en Kobus daar wonen. Op die boerderij heeft Henk dus ondergedoken gezeten. Riet heeft wel eens horen zeggen dat ‘Kobus mannen in het hooi had’. Kobus overleed in 1967 en had geen kinderen.

Hieronder foto’s van die onderduikboerderij toen Bart er woonde, van Bart en zijn vrouw Rika en van de boerderij nu. Overigens was die boerderij, net als Hove Prinses Marianne en veel andere boerderijen en gebouwen in Fredriksoord en Wilhelminaoord, eigendom van de Maatschappij van Weldadigheid. Ze maken deel uit van de Koloniën van Weldadigheid, die deze zomer de Werelderfgoed-status hebben gekregen. Bijzonder!

Verder onderzoek: info en afscheidsbrief Hans Smits

We gaan door met ons onderzoek naar antwoorden op de vragen, die er nog liggen. Bv over OD-lid Schulting (zie aparte pagina). En ook over het proces van Gerard Bastiaans, Albert Nout, Bill Roeske, Dick Groeneveld, Henri-Pieter Drenth en Hans Smits, in december 1942 (zie een het eerder bericht, verder hieronder).

Van laatste genoemde, Hans Smits, wisten we eigenlijk vrijwel niets. Toch hebben we nu ook over en van hem een en ander gevonden!

Hans (Johannes Cornelis) Smits was de zoon van Marinus Barend Smits en Leena Pieternella Meerse. Hans’ ouders zijn al jong naar Indië gegaan. Hans en zijn zus Willy zijn in Indië geboren en zijn daar opgegroeid.

Jaren voor de oorlog is de familie Smits teruggegaan naar Nederland. Hans’ vader werd directeur aan de Landbouwschool te Middelharnis. Hans heeft daar ook zijn opleiding gehad (bron: gesprek met Roelf Wolterink, zie onder).

Al vroeg in de oorlog kwamen Hans en zijn vader in contact met het verzet. Zij zijn toen verhuisd naar Den Haag. Zij woonden aan de Laan van N.O. Indië nr. 94. Vader Marinus werd gearresteerd op 21 maart 1942. Hij zat tot november 1942 in het Oranjehotel in Scheveningen en kwam daarna in Kamp Amersfoort en, begin 1942, in Kamp Vught terecht. Daar is hij door martelingen en uitputting overleden (bron: Databank oorlogsslachtoffers Zeeland en nat. archief).

Hans was net als zijn vader al vroeg actief in het verzet en maakte deel uit van een groepje rond de broers Nout en Bastiaans, dat zich rond de jaarwisseling 1942/1943 aansloot bij Kap. Christian van den Berg van de Ordedienst (OD). Hans werd enkele dagen na zijn vader gearresteerd, op 25 maart 1942. Dat was kort voor de arrestatie van de Henk en Gerard Bastiaans en Luuk Honselaar.

Hans zat tot 25 juli 1942 in het Oranjehotel (bron: nationaal archief), daarna in Kamp Amersfoort. Hij werd op 10 december 1942 samen met vier van zijn hierboven genoemde verzetsvrienden gefusilleerd op de Leusderheide bij Amersfoort. Waarschijnlijk was ook Hans op de één of andere manier betrokken bij de aanslag op V-man Stellbrink in Haarlem, eind 1941, net als de andere gefusilleerden van zijn groep.

Inmiddels hebben wij ook de tekst van zijn afscheidsbrief gekregen. De Rijssense oud-verzetsstrijder Roelf Wolterink kreeg jaren geleden een afschrift daarvan in handen. Hij publiceerde de brief in Eilanden-Nieuws, de krant van het Zeeuwse Goeree-Overflakkee, en kreeg daarop ook een aantal reacties. Roelf zoekt voor ons de reacties, misschien kunnen wij daar nog meer informatie in vinden. Hij vertelde dat Hans’ moeder Lenie, zijn zus Willy en zijn verloofde Maaike van der Meyde daarna in de oorlog nog een zwaar bombardement hebben meegemaakt (Bezuidenhout, 23 maart 1945) en dat Maaike altijd ongetrouwd gebleven is. De brief is hieronder te downloaden.

Bijzonder overigens … wij hebben nu van drie van de vijf mannen die zijn gefusilleerd op 5 februari de afscheidsbrief; van Gerard Bastiaans en Albert Nout hadden wij die eerder al.

Verder info volgt misschien nog!

Verder onderzoek: proces groep Gerard Bastiaans

Van het proces, waarin Gerard Bastiaans en de anderen die betrokken waren bij de aanslag op Stellbrink in Haarlem zijn veroordeeld, zijn nooit stukken teruggevonden. Die zijn waarschijnlijk verloren gegaan.

Dat proces was van 6 of 7 december tot 10 december 1942, voor het ‘Feldgericht Utrecht’. Wij hebben wel lijsten gevonden van de gevangenen die op 5 december zijn binnengebracht in het ‘Huis van Bewaring & Kriegswehrmachtgefängnis’ (Gansstraat).

Opvallend is dat naast Gerard Bastiaans, Albert Nout, Bill Roeske, Hans Smits, Dick Groeneveld en Henri Pieter Drenth (groep aanslag Stellbrink) ook Lou Kist en Lou de Klerck op die dag in dit HvB in Utrecht aankwamen. Dat zou erop kunnen wijzen dat zij in hetzelfde proces hebben terechtgestaan. De eerste vijf werden gefusilleerd op de Leusderhei op 5 februari 1943. Drenth, Kist en De Klerck werden samen met Willem ’t Hart (zie hieronder) gefusilleerd op 24 juni 1943, eveneens op de Leusderhei.

Tegelijk met Drenth, Kist, De Klerck en ’t Hart werden daar op 24 juni vier mannen gefusilleerd, die betrokken waren bij de liquidatie van Izak Anthonie Daane 6 augustus 1942 bij Schipborg in Drenthe . Zie ook het artikel over de liquidatie van Daane van Bert Staats.

Daane werd gezien als de verrader van de Van Niftrik-route, opgezet door Van der Schrieck. Eén van de vier mannen van deze liquidatie was Laurens Melse, die Joodse mensen hielp te ontsnappen via deze vluchtroute. Hij zou de opdracht voor de liquidatie hebben gegeven. Ook Kist, De Klerck en ’t Hart waren actief in het netwerk van Sjoerd Nauta en Frits van der Schrieck; en Kist maakte zelf regelmatig gebruik van de Van Niftrickroute voor het overbrengen van informatie naar niet-bezet gebied. Willem ’t Hart was overigens een ‘vluchtgenoot’ van Bill Roeske bij de (door Van der Schrieck georganiseerde) mislukte vluchtpoging uit IJmuiden, zie aparte pagina op deze website.

Interessant voor verder onderzoek, deze links!

Een ander interessant punt: op de lijst van ‘aangekomenen’ in het HvB Utrecht op 5 december 1942 staat ook Bombeeck uit Loosduinen Hij zou iets te maken hebben gehad met Vrij Nederland (Bron: Nationaal Archief, 2.19.136 Doodenboeken inv 1). Henk schreef in zijn dagboek dat bij de groep die in Amersfoort terugkwam van het proces in Utrecht, op 11 december, ook een groep mensen van Vrij Nederland zat, o.a. B. uit Loosduinen. De vermelding van deze B. op de lijst van het HvB Utrecht lijkt dit te bevestigen; verdere namen van mensen van Vrij Nederland die op of kort voor 5 december daar zijn aangekomen en/of meer informatie over de link van B. met Vrij Nederland hebben wij echter nog niet kunnen vinden.

Wordt vervolgd! En als iemand die dit leest meer informatie heeft: graag!

Wie is Schulting van de OD?

Op de website nu een informatievraag: Wie is Schulting van de OD? Wij hopen op deze manier misschien aanknopingspunten te vinden en suggesties te krijgen over het ‘OD-lid Schulting’, bij wie Henk Bastiaans in de periode 1941/begin 1942 ondergedoken heeft gezeten. Reacties zijn zeer welkom; meer info op die pagina van de website!

Ere aan de “83 anderen” van het 2e OD-proces

Van de 100 ‘Todeskandidaten’ in het 2e OD-proces werden er uiteindelijk 17 gefusilleerd; 4 kregen gratie en gingen naar een krihgsgevangenenkamp, 4 werden na verloop van tijd i.v.m. ziekte of om andere redenen vrijgelaten en de overigen werden als Nacht- und Nebelgevangene naar Natzweiler afgevoerd. Onder hen Henk Bastiaans, Luuk Honselaar en een aantal anderen die in ons boek Wel gebogen, niet gebroken naar voren komen.

Sinds kort staat op de website www.wiardibeckman.com een overzicht van deze ’83 anderen’. Ook Henk Bastiaans (met foto te paard) en Luuk Honselaar staan dus op deze lijst. Een mooi eerbetoon!

Henk te paard, vóór de oorlog

Namengalerij en verhalen Oranjehotel en : Geef gevangenen een gezicht in kamp Amersfoort!

Op de website van het Oranjehotel in Scheveningen staat een namenregister. Daarin zijn/ worden alle daar bekende namen opgenomen van mensen die er in WO II gevangen hebben gezeten i.v.m. verzetsactiviteiten. Bij de namen worden ook foto’s en verhalen gevoegd.

Het register is nog in opbouw, dat is uiteraard heel veel werk. Als je namen mist van mensen die ook opgenomen zouden moeten worden in dat register, of als je een foto en/of het verhaal kunt aanleveren van mensen die genoemd worden, dan kun je dat via internet aanleveren.

Inmiddels staat nu bij de namen van Henk Bastiaans en Gerard Bastiaans (en Jan Been, de kampkameraad van Henk) een foto en hun verhaal. Ook bij Luuk Honselaar is een foto geplaatst. En sinds kort staat ook het verhaal van Joop Bastiaans erop, een broer van Gerard en Henk. Joop en zijn vrouw Greet verborgen Joodse onderduikers.

Overigens: ook Kamp Amersfoort probeert de gevangenen in dat kamp in WO II uit de anonimiteit te halen: “Geef gevangenen een gezicht”. Met een groot Fotomonument in het prachtige,nieuwe museum (dat inmiddels, juni 2021, geopend is!!!) willen zij zoveel mogelijk oud-gevangenen die in Kamp Amersfoort hebben gezeten een gezicht geven. Met hopelijk vele duizenden foto’s wordt dan een grote wand gevuld met afbeeldingen. Daarbij hebben zij hulp nodig. Van familie van oud-gevangenen. Van musea en herinneringscentra. Van verzamelaars van oorlogsmemorabilia. Van iedereen die hen maar aan een foto kan en wil helpen.

Help mee om de gevangenen in het Oranjehotel en in Kamp Amersfoort een gezicht te geven!